Vremeplov za 22.02.2017

1512 – Umro je italijanski moreplovac Amerigo Vespuči. Po latinskoj verziji njegovog imena (Americus), nemački kartograf Martin Valdzemiler (Waldsemueller) Novi svet je nazvao Amerika (America), premda je novi kontinent 1492. otkrio Kristofor Kolumbo. Vespuči je u Novi svet putovao 1499, kao član španske ekspedicije, a 1501. i 1502. je predvodio portugalsku ekspediciju.

1784 – Iz njujorške luke je isplovio prvi američki trgovački brod za Kinu “Kineska carica”. U Kinu je stigao 28. avgusta.

1788 – Rodio se nemački filozof Artur Šopenhauer (Arthur Schopenhauer), čije je delo postalo cenjeno pred kraj njegovog života i posle smrti (1860). Njegova duboko pesimistična filozofija našla je sledbenike u generaciji razočaranoj neuspehom nacionalnih pokreta 1848, a u filozofiji i književnosti imala je odraza u delima Fridriha Ničea (Friedrich Nietzsche) i Tomasa Mana (Thomas Mann) (“Svet kao volja i predstava”, “Pararega i paralipomena”).

1819 – SAD su preuzele Floridu od Španije, po sporazumu državnog sekretara SAD Džona Kvinsija Adamsa (John Quincy) i španskog ministra Don Luisa de Onisa.

1826 – Rodio se političar i novinar Svetozar Miletić, vođa borbe Srba u Vojvodini za nacionalna prava u Austro-Ugarskoj. Bio je učesnik Majske skupštine 1848, gradonačelnik Novog Sada 1861. i predvodnik liberalne struje na Blagoveštanskom saboru. Osnivač je “Srpske narodne slobodoumne stranke” (1869) i tvorac njenog Bečkerečkog programa. Pokrenuo je vodeće glasilo vojvođanskih Srba, list “Zastava”.

1828 – Mirom u Turkmančaiju poražena Persija ustupila je Rusiji deo Jermenije, uključujući glavni grad Jerevan.

1848 – U Parizu je izbila revolucija izazvana privrednom krizom. Pod pritiskom pobunjenika, kralj Luj Filip (Louis Philippe) je abdicirao i 24. februara je proglašena Druga republika, koja je opstala do decembra 1852, kada se Šarl Luj Napoleon (Charles Louis) proglasio za cara Napoleona III.

1862 – Tokom Američkog građanskog rata, Džeferson Dejvis (Jefferson Davis) proglašen je za predsednika Konfederacije Država Amerike (otcepljene južne države).

1882 – Knez Milan Obrenović proglasio je Srbiju kraljevinom, a sebe kraljem. Knez je postao 1868. posle ubistva njegovog oca kneza Mihaila, a vlast je preuzeo od namesnika kad je 1872. postao punoletan.

1900 – Rođen je španski filmski režiser Luis Bunjuel (Bunuel), jedan od najvećih stvaralaca u svetskoj kinematografiji. Snimio je 32 filma, a “Andaluzijski pas” iz 1928. i “Zlatno doba” iz 1930. postali su obrazac nadrealističkog poetskog filma.

1913 – U vojnoj pobuni u Meksiku ubijeni su meksički revolucionar i predsednik (1911-13) Francisko Madera (Francisco) i potpredsednik Pino Suares (Suarez).

1935 – Rođen je Danilo Kiš, jedan od najznačajnijih jugoslovenskih i srpskih pisaca druge polovine 20. veka i jedna od najmarkantnijih ličnosti u književnim krugovima 1960-ih i 1970-ih godina. Bio je dramaturg pozorišta “Atelje 212” u Beogradu i lektor u Strazburu, Bordou i Lilu (“Mansarda”, “Bašta, pepeo”, “Peščanik”, “Grobnica za Borisa Davidoviča”, “Enciklopedija mrtvih”, “Čas anatomije”).

1966 – Premijer Ugande Milton Obote preuzeo je svu vlast i naredio da se uhapsi pet ministara.

1967 – Napadom na severnovijetnamske trupe severno od Sajgona, američke i južnovijetnamske snage počele su najveću zajedničku operaciju u Vijetnamskom ratu.

1979 – Karipsko ostrvo Santa Lusija steklo je posle 165 godina britanske uprave nezavisnost i postalo 40. članica Komonvelta.

1980 – Vlada Izraela je pustila u opticaj novu nacionalnu valutu – šekel koji je zamenio izraelsku funtu.

1987 – Umro je američki slikar, novinar, filmski režiser i producent Endi Vorhol (Andy Warhol), jedan od najznačajnijih predstavnika pop-art slikarstva.

1993 – Savet bezbednosti UN jednoglasno je usvojio rezoluciju o osnivanju Međunarodnog suda za krivično gonjenje lica odgovornih za teško kršenje međunarodnog humanitarnog prava na teritoriji bivše Jugoslavije.

1997 – Jedna od oružanih grupacija kosovskih Albanaca – “Nacionalni pokret za oslobođenje Kosova”, pozvala je u svom biltenu “Člirimi” (Oslobođenje) kosovske Albance na oružani narodni ustanak kao “jedini put koji garantuje slobodu i pobedu nad srpskim okupatorom”.

2002 – U sukobu s vladinim snagama poginuo je Jonas Savimbi, lider pokreta UNITA koji se više od 30 godina borio za vlast u Angoli.

2005 – U zemljotresu koji je pogodio jugoistočnu iransku provinciju Kerman, poginulo je 612 ljudi, a nekoliko planinskih sela je uništeno.

2005 – Legendarni komentator i doajen hrvatskog i jugoslovenskog sportskog novinarstva Mladen Delić umro je u Zagrebu u 86. godini.

2014 – Demonstranti u Ukrajini su preuzeli kontrolu nad Kijevom, a parlament te zemlje je glasao za smenjivanje predsednika Janukoviča i održavanje novih izbora što je Janukovič opisao kao puč i odbio da se povuče sa vlasti.

2016 – Građani Bolivije su na referendumu glasali protiv promene Ustava koja je trebalo da omogući predsedniku Evu Moralesu i četvrti predsednički mandat.

Odgovorite